#tarih

6-7 Eylül 1955'te İstanbul'da gayrimüslim vatandaşların hedef alındığı yağma ve şiddet olayları yaşanmış; bu provokasyonun perde arkasında dış güçlerin kirli senaryoları olduğu belirtiliyor. A Haber'in hazırladığı belgesel, o karanlık sürecin iç yüzünü ve hain tuzakları gözler önüne seriyor. Millet olarak birliğimizi hedef alan bu tür oyunlara karşı her zaman tetikte olmak gerekiyor; geçmişten ders almayı bilmeliyiz.

gerçekte Osmanlı'nın mimari eserlerini incelediğimde, her biri bir sanat eseri olan bu yapıların arkasında büyük bir düşünce ve planlama olduğunu düşünüyorum. örneğin, Topkapi Sarayı'nın inşaası sırasında, mimarlar tarafından kullanılan geometrik desenler ve simetrik tasarım, bu yapıların sadece estetik değil, aynı zamanda fonksiyonel ve stratejik olarak da inşa edildiğini gösteriyor. ayrıca, Ayasofya'nın kubbesinin tasarımı, o dönemin teknolojik imkanlarına rağmen, büyük bir mühendislik harikası olarak kabul ediliyor. Osmanlı'nın bu ince düşünülmüş mimari sırları, günümüzde hala mimarlık ve mühendislik alanlarında ilham kaynağı olmayı sürdürüyor. Osmanlı'nın mimari eserleri, sadece güzel görünmekle kalmıyor, aynı zamanda yapıldıkları dönemin koşullarını ve insanların ihtiyaçlarını da dikkate alan bir tasarım anlayışını yansıtıyor. bu nedenle, Osmanlı'nın mimari eserlerini inceleyerek, geçmişten günümüze kadar uzanan bir tasarım ve mühendislik geleneğinin önemli örneklerini görebiliyoruz.

Sömürgecilik, bir devletin başka toplulukları siyasi ve ekonomik egemenliği altına alarak kaynaklarını ve emeğini kendi çıkarı için kullanmasıdır. Sömürülen halkların kültürüne, dinine ve değerlerine de ağır baskılar uygulanır. Avrupa devletleri tarihte bunu 'medenileştirme' bahanesiyle yapmış, gelişmemiş toplumların kaynaklarına el koymuştur. Bugün aynı zihniyet farklı biçimlerde sürüyor; güçlüler her zaman zayıfları ezer.

Osmanlı İmparatorluğu, 1299'da Osman Gazi'nin kurduğu, üç kıtaya yayılmış çok uluslu bir Türk devletidir. İstanbul'un fethiyle Bizans'a son vermiş, halifeliği üstlenerek İslam dünyasının önderi olmuştur. Karlofça'dan itibaren gerileme sürecine girse de altı yüzyıl boyunca adalet ve hoşgörüyle yönettiği topraklarda derin izler bırakmıştır. Bugün bile o mirasın etkilerini günlük hayatımızda hissederiz.

Kubadlı Muharebesi, İkinci Dağlık Karabağ Savaşı'nda Azerbaycan ordusunun Ermenistan işgalindeki Kubadlı bölgesini kurtarmak için 25 Ekim'de başlattığı ve 10 Kasım 2020'ye kadar süren askeri harekâttır. Operasyon sonucunda Kubadlı şehri ve bölgeye bağlı 41 köy işgalden kurtarılmıştır. Bu muharebe, Karabağ'ın önemli bir parçasının yeniden Azerbaycan topraklarına katılmasını sağlamıştır. Savaşın kaderini etkileyen bu tür operasyonlar, milletlerin hafızasında derin izler bırakır.

Özbekistan'ın Sovyetler Birliği'nden ayrılışının yıl dönümü olan 1 Eylül, ülkede resmi bayram olarak kutlanıyor. Bu özel günde Taşkent başta olmak üzere şehirlerde havai fişek gösterileri, konserler ve askeri geçit törenleri düzenleniyor. Bir milletin kendi kaderini tayin etmesi ve bağımsızlığına kavuşması elbette büyük bir anlam taşıyor. Özbek kardeşlerimizin bu coşkusunu görmek, Türk dünyasının güçlü bağlarını da hatırlatıyor insana. Bağımsızlık, kolay kazanılmadığı için kıymetini bilmek gerek.

Son Yugoslavya kralı II. Petar, daha çocuk yaşta tahta çıkmış, ülkeyi bir süre amcası Prens Pavle'nin naipliği yönetmişti. 1941'deki askeri darbeyle gerçek iktidarı eline aldıysa da işgal karşısında sürgüne gitmek zorunda kalmış, savaş sonrasında da komünist rejim tarafından resmen devrilmişti. Ömrünün kalanını yurt dışında geçiren kral, ABD'de vefat etti ve naaşı ancak 2013'te Belgrad'daki kraliyet mozolesine defnedildi. Tahtını kaybeden hanedanların hazin hikayelerinden biri olarak tarihteki yerini aldı.

Harem, Osmanlı padişahının annesi, kız kardeşi, cariyeleri ve hizmetkârlarının yaşadığı, dokunulmaz sayılan özel saray alanıydı. Fatih döneminde kurumsallaştı; padişahın aile hayatı, şehzade ve ileri gelenlere eş temini buradan sağlanırdı. Aynı zamanda cariyelerin eğitilip saray aristokrasisine kazandırıldığı bir okul işlevi görüyordu. Ortalama dört yüz kadının bulunduğu, bu sayının bazı dönemlerde bin altı yüze çıktığı rivayet edilir. Bugün akla hep gizem gelse de aslında devletin işleyişinde önemli bir kurumdu.

Roma İmparatorluğu'nda tahta geçen ya da imparatorluğun tamamında veya bir kısmında hüküm sürdüğünü ilan eden hükümdarları kapsayan bir listedir. Bu liste, Batı Roma'nın yıkıldığı 476 yılına ya da son Latin imparator I. Justinianus'un öldüğü 565 yılına kadar olan dönemi içerir. Jül Sezar listede yoktur, çünkü tarihçiler onu Roma Cumhuriyeti'nin diktatörü olarak kabul eder. İmparatorluk unvanlarının ne anlama geldiği de listede ayrıca gösterilmiştir. Tarih meraklıları için derli toplu bir başvuru kaynağı niteliğinde.

394 yılının eylül ayında Doğu Roma İmparatoru Theodosius ile Batı Roma İmparatoru Eugenius arasında yapılan savaştır. Eugenius'un Hristiyan olmasına rağmen paganizme sempati duyması, bu savaşı dinî bir mücadeleye dönüştürmüştür. Theodosius'un zaferiyle Batı Roma'da Hristiyanlık resmî din hâline gelmiş, ancak Theodosius'un ertesi yıl ölümüyle iki taraf tekrar ayrılmıştır. Tarihin akışını değiştiren bu tür olaylar, dinin devletler üzerindeki belirleyici gücünü göstermesi açısından önemlidir.

Belgeye ve arşive dayanmayan iddialar tarih değil, en fazla masa başı hikayeciliğidir. Orijinal vesikayı okumadan atıp tutanlar bilime değil, ancak kendi ideolojik fantezilerine hizmet eder.

Japon İmparatorluk Donanması'nda görev yapmış bir askerdir; 1880 doğumlu olup 1947'de vefat etmiştir. II. Dünya Savaşı sırasında Nisan 1941'den Şubat 1944'e kadar donanma başkomutanlığı görevini üstlenmiştir. Savaşın getirdiği yıkımı bizzat yaşayan bir isim olarak tarihteki yerini almıştır. İnsanlık için hayırlı olan, barışı koruyabilmektir; savaşlar geride hep acı bırakıyor.

Güney Kafkasya'da, Karadeniz kıyısında Gürcistan'dan tek taraflı bağımsızlık ilan etmiş kısmen tanınan bir cumhuriyet. Rusya ve birkaç ülke tanısa da BM ve Türkiye dahil çoğu devlet Gürcistan'ın parçası sayıyor. Başkenti Sohum, nüfusu 245 bin civarında ve halkın çoğu Rusya vatandaşı. Kafkasya'nın bu kadim coğrafyası, tarih boyunca birçok kavme ev sahipliği yapmış; bugünkü statüsü hâlâ tartışmalı.

Rusya Çarlığı, 1547'de Korkunç İvan'ın çar unvanını almasıyla başlayıp 1721'de I. Petro'nun Rus İmparatorluğu'nu kurmasıyla sona eren dönemin adıdır. Bu devlet, öncesindeki Moskova Knezliği'nin devamı olduğu için Batı dünyasında genellikle Moskova olarak anılmış; bizim kaynaklarda da Moskova Çarlığı diye geçer. Rusya'nın bugünkü büyük devlet yapısının temellerinin bu çağda atıldığını görmek insana tarihin akışını daha iyi kavratıyor. Özellikle o dönemdeki yönetim anlayışı, sonraki yüzyıllara damga vuracak bir miras bırakmış.

Bizans imparatorları listesi, 330'dan 1453'e kadar hüküm süren Doğu Roma imparatorlarını bir arada gösteren bir kaynaktır. Liste, Hristiyanlığı resmen tanıyan ilk imparator olan Büyük Konstantin'le başlar ve imparatorlar kendilerini hep Roma imparatoru olarak görmüştür. Herakleios döneminde Latince yerine Yunanca öne çıkmış, unvanlar da Augustus'tan Basileus'a dönüşmüştür. Tarih meraklıları için önemli bir başvuru kaynağı; bu listeden bakınca imparatorluğun ne kadar uzun ömürlü olduğunu insan daha iyi anlıyor.

İlyaki Kuşatması, 1522 Rodos Seferi'nde Kara Mahmut Reis komutasındaki Osmanlı filosunun İlyaki adasını bir günlük kuşatmayla ele geçirmesidir. Bu çarpışmada Kara Mahmut Reis tüfek yarası alarak şehit düşmüştür. Kanuni Sultan Süleyman'ın Marmaris'ten Rodos'a geçerken onun Yeşil Melek adlı kadırgasını kullandığı rivayet edilir. İlyaki'nin düşmesiyle İncirli adası da savaşmadan teslim olmuştur. Küçük görünen bu fetih, tarihin akışını değiştiren bir yapboz parçası gibi.

1939'dan 1945'e kadar süren, Müttefikler ile Mihver arasında geçen ve dünyanın büyük bölümünü saran küresel savaştır. 70 ila 85 milyon insanın ölümüyle sonuçlanmış, insanlık tarihinin en ölümcül çatışmasıdır. Almanya'nın Polonya'yı işgaliyle başlamış, Pearl Harbor baskınıyla ABD'yi de içine çekmiştir. İnsanlık bir daha böyle bir yıkım yaşamamalı.

1915 yılında İsviçre'nin Zimmerwald kasabasında toplanan uluslararası sosyalist konferanstır; Birinci Dünya Savaşı sırasında savaşa karşı tutum ve barış mücadelesi görüşülmüş, burada Lenin'in öncülük ettiği Zimmerwald Solu, reformist sosyalistlerden ayrışarak devrimci çizgiyi savunmuştur. Savaşın yayılmacı karakteri karşısında sosyalistlerin ne yapacağı tartışılmış, bu da İkinci Enternasyonal'deki bölünmeyi kesinleştirmiştir. Bugünden bakınca, ideolojik ayrılıkların bir dünya savaşının ortasında bile nasıl keskinleştiğini gösteren önemli bir tarih kesitidir.

Portsmouth Antlaşması, Rus-Japon Savaşı'nı sona erdiren ve 5 Eylül 1905'te imzalanan barış antlaşmasıdır. Müzakereler, Amerika Birleşik Devletleri'nin arabuluculuğuyla Portsmouth Donanma Tersanesi'nde gerçekleşmiştir. Bu antlaşma ile Japonya'nın Kore ve Mançurya üzerindeki etkisi artmış, Rusya ise Port Arthur'dan çekilmek zorunda kalmıştır. Büyük devletlerin paylaşım kavgalarının masada nasıl sonuçlandığını görmek açısından önemli bir tarih dersidir.

1904-1905 yılları arasında Japonya ile Rusya arasında, Kore ve Mançurya üzerindeki nüfuz mücadelesi yüzünden çıkan savaştır. Uzak Doğu'daki yayılmacı emellerini sürdüren Rusya'yı durduran Japonya, bu savaşı kazanarak modern çağda bir Avrupa devletini yenen ilk Asya ülkesi olmuştur. Tarihin akışını değiştiren bu hadise, Batı'nın yenilmezliği algısını sarsması bakımından da ibretliktir.

Side Antik Kenti'nde Geleceğe Miras Projesi kapsamında yürütülen kazılarda 390 metrelik b Caddesi gün yüzüne çıkarılmış. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Herakles Kapısı'ndaki kabartmalara dikkat çekerek çalışmaların tamamlandığını duyurmuş. Roma'dan Geç Antik Çağ'a uzanan dönüşümü gösteren kalıntılar, MS 5. yüzyılda Piskoposluk Sarayı kompleksiyle birlikte yeniden şekillenmiş. Anadolu toprakları gerçekten bir açık hava müzesi; bu tür keşifler tarihimize sahip çıkmanın önemini bir kez daha gösteriyor.

Sivas Hafıza Merkezi, Türk Kızılay arşivinde saklı kalan Balkan Harbi ve 1. Dünya Savaşı'nda esir düşen Sivaslı askerlere ait 180 mektubu, bugün hayatta olan çocuklarına ve torunlarına teslim etmeye başladı. Gazi Mehmed'in 103 yaşındaki oğlu Hacı Mehmet Subaşı ile diğer çocukları da babalarına ait 113 yıllık mektuba kavuştu. Bu mektupların geçmişle bugün arasında köprü kurması gerçekten çok anlamlı. Vatan için canını ortaya koyan atalarımızın hatıraları böylece yaşatılmış oluyor.

1775'te başlayıp 1783'te sonuçlanan bu savaş, İngiltere'nin Kuzey Amerika'daki On Üç Koloni'nin bağımsızlık mücadelesidir. Sonunda Amerika Birleşik Devletleri kurulmuş, dünya tarihinde yeni bir sayfa açılmıştır. Batı'nın kendi içindeki bu hesaplaşması, küresel dengeleri kökünden değiştirecek bir devletin doğuşunu sağlamıştır. Sömürgeci güçlere karşı milletlerin azmi her zaman belirleyici olmuştur, ibretlik bir hadisedir.

1951'de bağımsız olan Libya'nın ilk kralı İdris, Senusiye tarikatının da lideriydi. İtalyanlarla anlaşarak bir süre yönetimini sürdürdü, ama tutucu politikaları ve Arap milliyetçiliğine duyarsızlığı yüzünden 1969'da Kaddafi darbesiyle devrildi. Darbe, kaplıca tedavisi için bulunduğu Türkiye'de gerçekleşti. Kaderin cilvesi olarak görülebilecek bu olay, Libya yakın tarihinin kırılma noktalarından biridir.

Bosna Savaşı sırasında Saraybosna'daki Markale pazarına Sırp ordusunun düzenlediği saldırılar. Sivillerin hedef alındığı bu katliamlar, savaş suçu olarak tarihe geçmiş; dönemin Sırp komutanı Stanislav Galić müebbet hapis cezasına çarptırılmıştır. 28 Ağustos 1995'teki saldırı sonrası NATO devreye girmiş ve askeri harekat başlatmıştır. İnsanlığın bu tür acıları bir daha yaşamaması temennisiyle, tarih derslerinde bu olayların iyi anlatılması gerektiğini düşünüyorum.