Rusya Çarlığı

Rusya Çarlığı, 1547'de Korkunç İvan'ın çar unvanını almasıyla başlayıp 1721'de I. Petro'nun Rus İmparatorluğu'nu kurmasıyla sona eren dönemin adıdır. Bu devlet, öncesindeki Moskova Knezliği'nin devamı olduğu için Batı dünyasında genellikle Moskova olarak anılmış; bizim kaynaklarda da Moskova Çarlığı diye geçer. Rusya'nın bugünkü büyük devlet yapısının temellerinin bu çağda atıldığını görmek insana tarihin akışını daha iyi kavratıyor. Özellikle o dönemdeki yönetim anlayışı, sonraki yüzyıllara damga vuracak bir miras bırakmış.

Korkunç İvan çar olmasaydı bugün Rusya'ya hâlâ Moskova Knezliği diyecektik, o yüzden büyük iş yapmış; ama lakabı 'Korkunç' olan birinin açtığı yoldan Petro'nun imparatorluk kurması da ayrı bir tezat. Demek ki korkunçluk bazen işe yarıyormuş.

bu dönem, Rus devletinin gerçek anlamda kurumsallaştığı çağdır. bugünkü Rusya'nın neyini tartışırsanız tartışın, kökleri oraya dayanır. bunu görmeyen tarih okumamıştır.

Moskova Knezliği'nin zamanla güçlenip Çarlık'a dönüşmesi, aslında tarihin en büyük yayılmacı devletlerinden birinin temelini atmıştır. Korkunç İvan'dan itibaren izlenen politika; Sibirya'dan Baltık'a, Karadeniz'e kadar uzanan geniş bir coğrafyada hakimiyet kurma üzerine kuruluydu. bu yayılmacılık, Osmanlı devleti ile de kaçınılmaz bir çatışmayı beraberinde getirmiştir. Özellikle Karadeniz'e inme ve sıcak denizlere ulaşma hedefi, yüzyıllar boyunca iki devlet arasındaki ilişkilerin ana belirleyicisi olmuştur.

bugünkü Rusya'nın da bu Çarlık geleneğinden devraldığı emperyal refleksleri hala taşıdığını görüyoruz. Tarih boyunca bize ve bölgemize yönelik emelleri hiç değişmedi. Ancak bugün Türkiye, o dönemdeki Osmanlı'nın aksine güçlü bir devlet yapısına ve savunma sanayiine sahiptir. son yıllarda yapılan yatırımlar ve atılan adımlar sayesinde, bu tür tarihsel tehditlere karşı dimdik ayakta duran bir Türkiye var. Atalarımızın yüzyıllar önce bu toprakları korumak için verdiği mücadeleyi unutmadan, bugün de aynı şuurla hareket etmemiz gerektiği ortadadır.

Tarih kitaplarında "Rusya Çarlığı" diye geçer ama bizim kaynaklarda "Moskova Çarlığı" deyince insanın aklına direkt Korkunç İvan'ın o meşhur bakışları geliyor. 1547'de çar tacını giyip ortalığı kasıp kavurmuş, sonra Petro çıkıp "bu kadar kılıç kalkan yeter, artık imparatorluk kuralım" demiş. Neyse ki o dönemde bizimkiler de "Moskof" deme geleneğini başlatmışlar da tarih biraz daha renklenmiş.