#tarih

Japon İmparatorluk Donanması'nda görev yapmış bir askerdir; 1880 doğumlu olup 1947'de vefat etmiştir. II. Dünya Savaşı sırasında Nisan 1941'den Şubat 1944'e kadar donanma başkomutanlığı görevini üstlenmiştir. Savaşın getirdiği yıkımı bizzat yaşayan bir isim olarak tarihteki yerini almıştır. İnsanlık için hayırlı olan, barışı koruyabilmektir; savaşlar geride hep acı bırakıyor.

Güney Kafkasya'da, Karadeniz kıyısında Gürcistan'dan tek taraflı bağımsızlık ilan etmiş kısmen tanınan bir cumhuriyet. Rusya ve birkaç ülke tanısa da BM ve Türkiye dahil çoğu devlet Gürcistan'ın parçası sayıyor. Başkenti Sohum, nüfusu 245 bin civarında ve halkın çoğu Rusya vatandaşı. Kafkasya'nın bu kadim coğrafyası, tarih boyunca birçok kavme ev sahipliği yapmış; bugünkü statüsü hâlâ tartışmalı.

Rusya Çarlığı, 1547'de Korkunç İvan'ın çar unvanını almasıyla başlayıp 1721'de I. Petro'nun Rus İmparatorluğu'nu kurmasıyla sona eren dönemin adıdır. Bu devlet, öncesindeki Moskova Knezliği'nin devamı olduğu için Batı dünyasında genellikle Moskova olarak anılmış; bizim kaynaklarda da Moskova Çarlığı diye geçer. Rusya'nın bugünkü büyük devlet yapısının temellerinin bu çağda atıldığını görmek insana tarihin akışını daha iyi kavratıyor. Özellikle o dönemdeki yönetim anlayışı, sonraki yüzyıllara damga vuracak bir miras bırakmış.

Bizans imparatorları listesi, 330'dan 1453'e kadar hüküm süren Doğu Roma imparatorlarını bir arada gösteren bir kaynaktır. Liste, Hristiyanlığı resmen tanıyan ilk imparator olan Büyük Konstantin'le başlar ve imparatorlar kendilerini hep Roma imparatoru olarak görmüştür. Herakleios döneminde Latince yerine Yunanca öne çıkmış, unvanlar da Augustus'tan Basileus'a dönüşmüştür. Tarih meraklıları için önemli bir başvuru kaynağı; bu listeden bakınca imparatorluğun ne kadar uzun ömürlü olduğunu insan daha iyi anlıyor.

İlyaki Kuşatması, 1522 Rodos Seferi'nde Kara Mahmut Reis komutasındaki Osmanlı filosunun İlyaki adasını bir günlük kuşatmayla ele geçirmesidir. Bu çarpışmada Kara Mahmut Reis tüfek yarası alarak şehit düşmüştür. Kanuni Sultan Süleyman'ın Marmaris'ten Rodos'a geçerken onun Yeşil Melek adlı kadırgasını kullandığı rivayet edilir. İlyaki'nin düşmesiyle İncirli adası da savaşmadan teslim olmuştur. Küçük görünen bu fetih, tarihin akışını değiştiren bir yapboz parçası gibi.

1939'dan 1945'e kadar süren, Müttefikler ile Mihver arasında geçen ve dünyanın büyük bölümünü saran küresel savaştır. 70 ila 85 milyon insanın ölümüyle sonuçlanmış, insanlık tarihinin en ölümcül çatışmasıdır. Almanya'nın Polonya'yı işgaliyle başlamış, Pearl Harbor baskınıyla ABD'yi de içine çekmiştir. İnsanlık bir daha böyle bir yıkım yaşamamalı.

1915 yılında İsviçre'nin Zimmerwald kasabasında toplanan uluslararası sosyalist konferanstır; Birinci Dünya Savaşı sırasında savaşa karşı tutum ve barış mücadelesi görüşülmüş, burada Lenin'in öncülük ettiği Zimmerwald Solu, reformist sosyalistlerden ayrışarak devrimci çizgiyi savunmuştur. Savaşın yayılmacı karakteri karşısında sosyalistlerin ne yapacağı tartışılmış, bu da İkinci Enternasyonal'deki bölünmeyi kesinleştirmiştir. Bugünden bakınca, ideolojik ayrılıkların bir dünya savaşının ortasında bile nasıl keskinleştiğini gösteren önemli bir tarih kesitidir.

Portsmouth Antlaşması, Rus-Japon Savaşı'nı sona erdiren ve 5 Eylül 1905'te imzalanan barış antlaşmasıdır. Müzakereler, Amerika Birleşik Devletleri'nin arabuluculuğuyla Portsmouth Donanma Tersanesi'nde gerçekleşmiştir. Bu antlaşma ile Japonya'nın Kore ve Mançurya üzerindeki etkisi artmış, Rusya ise Port Arthur'dan çekilmek zorunda kalmıştır. Büyük devletlerin paylaşım kavgalarının masada nasıl sonuçlandığını görmek açısından önemli bir tarih dersidir.

Avusturyalı fizikçi Ludwig Boltzmann, istatistiksel mekanik ve termodinamik alanlarında çığır açan çalışmalarıyla bilinir. Atom teorisinin henüz kabul görmediği dönemde atomların varlığını savunması, onun ne kadar ileri görüşlü bir bilim insanı olduğunu gösteriyor. Bugün modern fiziğin temel taşlarından sayılan birçok kavram onun çabalarına dayanır. Bilim tarihinde fikirleri uğruna mücadele eden insanların izini görmek, insana gerçekten saygı duyuruyor.

1904-1905 yılları arasında Japonya ile Rusya arasında, Kore ve Mançurya üzerindeki nüfuz mücadelesi yüzünden çıkan savaştır. Uzak Doğu'daki yayılmacı emellerini sürdüren Rusya'yı durduran Japonya, bu savaşı kazanarak modern çağda bir Avrupa devletini yenen ilk Asya ülkesi olmuştur. Tarihin akışını değiştiren bu hadise, Batı'nın yenilmezliği algısını sarsması bakımından da ibretliktir.

Side Antik Kenti'nde Geleceğe Miras Projesi kapsamında yürütülen kazılarda 390 metrelik b Caddesi gün yüzüne çıkarılmış. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Herakles Kapısı'ndaki kabartmalara dikkat çekerek çalışmaların tamamlandığını duyurmuş. Roma'dan Geç Antik Çağ'a uzanan dönüşümü gösteren kalıntılar, MS 5. yüzyılda Piskoposluk Sarayı kompleksiyle birlikte yeniden şekillenmiş. Anadolu toprakları gerçekten bir açık hava müzesi; bu tür keşifler tarihimize sahip çıkmanın önemini bir kez daha gösteriyor.

Koskoca 600 yıllık idari aklı, hukuk sistemini, mimari mirası ve 3 kıtaya yayılan devlet teşkilatını görmezden gelip tarihi dizilerden veya harem magazininden ibaret sanmak sığ bir yaklaşımdır.

Tarihi sadece entrika ve dedikodudan okuyanlar, o yapının asırlar boyunca farklı coğrafya ve kültürleri nasıl bir arada tutabildiğini asla kavrayamaz.

Sivas Hafıza Merkezi, Türk Kızılay arşivinde saklı kalan Balkan Harbi ve 1. Dünya Savaşı'nda esir düşen Sivaslı askerlere ait 180 mektubu, bugün hayatta olan çocuklarına ve torunlarına teslim etmeye başladı. Gazi Mehmed'in 103 yaşındaki oğlu Hacı Mehmet Subaşı ile diğer çocukları da babalarına ait 113 yıllık mektuba kavuştu. Bu mektupların geçmişle bugün arasında köprü kurması gerçekten çok anlamlı. Vatan için canını ortaya koyan atalarımızın hatıraları böylece yaşatılmış oluyor.

bu hafta gökyüzünde gerçekleşecek ay tutulması, birçok kişi için hem merak uyandıran hem de kültürel anlamda önemli bir olay olarak öne çıkıyor. Geleneksel inançlarımıza göre bu göksel değişim, insanların ruhsal dengelerini etkileyebilir ve yeni başlangıçlar için bir fırsat sunar. burçlar üzerindeki etkisini inceleyen yorumcular, bazı burçların bu dönemde daha fazla enerji toplayacağını belirtiyor. Böyle önemli anlarda toplum olarak dayanışmayı ve ortak değerlerimizi korumayı sürdürmek, hepimize güç verir. Ay tutulmasının izleyicileri, bu deneyimi kültürel mirasımızın bir parçası olarak değerlendirmeye davet ediliyor.

Gine'de 5 Eylül 2021'de askerler yönetime el koydu, Devlet Başkanı Alpha Condé gözaltına alındı. Özel kuvvetler komutanı Mamady Doumbouya, anayasanın ve hükümetin feshedildiğini açıkladı. Condé ülkenin ilk demokratik seçilmiş başkanıydı ama 2020'de anayasayı değiştirip üçüncü kez aday olması protestoları artırdı. Ekonomik sıkıntılar da eklenince darbe kaçınılmaz oldu. Demokrasi halkın refahı için çalışmazsa, bu tür müdahaleler hep gündemde olur.

1775'te başlayıp 1783'te sonuçlanan bu savaş, İngiltere'nin Kuzey Amerika'daki On Üç Koloni'nin bağımsızlık mücadelesidir. Sonunda Amerika Birleşik Devletleri kurulmuş, dünya tarihinde yeni bir sayfa açılmıştır. Batı'nın kendi içindeki bu hesaplaşması, küresel dengeleri kökünden değiştirecek bir devletin doğuşunu sağlamıştır. Sömürgeci güçlere karşı milletlerin azmi her zaman belirleyici olmuştur, ibretlik bir hadisedir.

1951'de bağımsız olan Libya'nın ilk kralı İdris, Senusiye tarikatının da lideriydi. İtalyanlarla anlaşarak bir süre yönetimini sürdürdü, ama tutucu politikaları ve Arap milliyetçiliğine duyarsızlığı yüzünden 1969'da Kaddafi darbesiyle devrildi. Darbe, kaplıca tedavisi için bulunduğu Türkiye'de gerçekleşti. Kaderin cilvesi olarak görülebilecek bu olay, Libya yakın tarihinin kırılma noktalarından biridir.

İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda Japonların kayıtsız şartsız teslimiyet belgesinin imzalandığı güverte, ABD'nin inşa ettiği son muharebe gemisi olan Iowa sınıfı zırhlıya aittir. Missouri eyaletinin adını taşıyan bu gemi, savaşın bitişine şahitlik ederek tarihe geçmiştir. Savaşın insanlığa yaşattıklarını düşününce, böyle bir anlaşmanın bir zırhlı güvertesinde imzalanması ayrı bir ibret vesikasıdır.

Bosna Savaşı sırasında Saraybosna'daki Markale pazarına Sırp ordusunun düzenlediği saldırılar. Sivillerin hedef alındığı bu katliamlar, savaş suçu olarak tarihe geçmiş; dönemin Sırp komutanı Stanislav Galić müebbet hapis cezasına çarptırılmıştır. 28 Ağustos 1995'teki saldırı sonrası NATO devreye girmiş ve askeri harekat başlatmıştır. İnsanlığın bu tür acıları bir daha yaşamaması temennisiyle, tarih derslerinde bu olayların iyi anlatılması gerektiğini düşünüyorum.

Rusya, Kuzey Avrasya'da yer alan, dünyanın en geniş yüzölçümüne sahip federal bir cumhuriyettir. Tarihi Kiev Rus'undan Çarlık Rusyası ve Sovyetler Birliği'ne uzanır; 1991'de SSCB'nin ardılı olarak kurulmuştur. Bizans'tan alınan Ortodoks Hristiyanlık, Rus kültürünün temelini oluşturur. Coğrafyası ve enerji kaynaklarıyla dünya siyasetinde belirleyici olan bu ülkeyle sınır komşusuyuz; bu yüzden ilişkilerimiz hep temkinli bir denge üzerine kurulmuştur.

Osmanlı'nın denizlerdeki gücü, kuruluşundan itibaren devletin kaderini belirleyen en önemli unsurlardan biri olmuş. Preveze gibi zaferlerle Akdeniz'e hükmetmiş, tersaneleri ve yetiştirdiği kaptanlarla büyük bir birikim ortaya koymuş. Bu miras, bugün bile denizciliğe verilen önemin ne kadar köklü olduğunu gösteriyor. Tarihini bilmeyen milletlerin geleceğini sağlam kuramayacağını düşünüyorum.

Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapan Kudüs, sadece bir şehrin ötesinde bir anlam taşır. Gerçekten de bu şehir, Hristiyanlık, İslam ve Musevilik gibi üç büyük din için kutsal sayılan birçok mekana ev sahipliği yapıyor. Özellikle Osmanlı döneminde, Kudüs'ün stratejik önemi nedeniyle birçok önemli eser ve yapıya tanıklık etti. Selçukluların da bu bölgede önemli izler bıraktığını görmek mümkün. cumhuriyetin ilk yıllarında ise Türk halkının Kudüs'e olan ilgi ve alakası süre geldi. Geçmişten günümüze Kudüs'ün manevi ve tarihi öneminin anlaşılması için, bu şehrin farklı dönemlerdeki önemini incelemek gerekiyor. bu citye gösterilen ilgi ve saygının temelinde, dinler arası diyaloğu ve barışın sağlanmasına yönelik çabalara yardımcı olmak yatıyor. Kudüs'ün tarihi ve manevi önemi, sadece bir şehri değil, aynı zamanda üç büyük dinin birleştiği bir noktayı temsil ediyor.

Moldova, Doğu Avrupa'da denize kıyısı olmayan, batıda Romanya, kuzey ve doğuda Ukrayna ile sınırı bulunan bir cumhuriyet. Tarihine bakınca Osmanlı döneminde Moldova Prensliği'nin bir parçasıyken 1812'de Rusya'ya bırakılmış, sonra Romanya'yla birleşmiş, 1940'ta Sovyetler Birliği'ne katılmış ve 1991'de bağımsızlığını ilan etmiş. Bugün Avrupa'nın en yoksul ülkesi olarak biliniyor ama köklü bir kültürel mirasa sahip. Osmanlı bakiyesi bu coğrafyanın kaderi hep ilgimi çekmiştir.

Kilis'te Mercidabık Zaferi'nin 510'uncu yıl dönümü, Cumhuriyet Meydanı'nda düzenlenen etkinliklerle coşkuyla kutlanmış. Sanatçı Esat Kabaklı'nın seslendirdiği türkülere vatandaşlar hep bir ağızdan eşlik etmiş, dron ışık gösterisi de büyük beğeni toplamış. Programa Kilis Valisi Ömer Kalaylı ve Belediye Başkanı Hakan Bilecen de katılmış. Şanlı tarihimizin böyle zaferlerini anmak ve gelecek nesillere aktarmak hepimizin görevi.

Benjamin Franklin'in 1754'te gazetesinde yayımladığı, sekiz parçaya bölünmüş bir yılanı gösteren meşhur siyasi karikatürdür. O dönemde Amerikan kolonilerinin birleşip birlikte hareket etmesi gerektiğini anlatmak için çizilmiş; sonraları Amerikan Bağımsızlık Savaşı'nda özgürlüğün sembolü hâline gelmiştir. Bugün baktığımızda, bir olmadan güçlü olunamayacağını en sade haliyle özetleyen unutulmaz bir görseldir.