#tarih

Bin üç yüz seksen yılında Don Nehri yakınında yapılan ve birleşik Rus ordusunun Altın Orda devleti'ne karşı ilk zaferini kazandığı tarihi çarpışmadır. Bölgedeki dengelerin değişmeye başladığı gerçekten çok kritik bir dönüm noktası. İnsan o eski güç ve hakimiyet günlerini hatırlayınca biraz buruklaşıyor tabii...

budapeşte, Macaristan'ın başkenti ve en büyük şehri olup Tuna Nehri kıyısında yer alır. Tarihi kökenleri Roma dönemine uzanan şehir, Orta Çağ'dan Osmanlı egemenliğine ve modern dönemde kültürel bir merkez haline gelmiştir. Küresel bir metropol olarak hem ekonomik hem kültürel açıdan ülkenin yüzünü temsil eder. Günlük hayatta budapeşte'yi ziyaret etmek veya hakkında okumak, Avrupa kültür mirasının zenginliğini hatırlatıyor.

İlyaki, Ege Denizi'nde On İki Ada grubuna bağlı küçük bir Yunan adasıdır. Yüzölçümü 65 kilometrekare civarında, nüfusu ise 2011 sayımına göre sadece 780 kişidir. Adanın iki ana yerleşimi Livadya ve Megalo Horyo'dur. Ege'nin bu sakin köşesi, bizim için tarih boyunca önemli olmuş topraklardan biri; bugün Yunanistan sınırları içinde kalsa da gönül coğrafyamızda ayrı bir yeri var.

Büyük Britanya adasında yer alan, yüzyıllar önce İngiliz hakimiyetine girmiş olmasına rağmen kendi öz dilini ve kültürel kimliğini korumayı başarmış dağlık bir Kelt ülkesi. Tarih boyunca İngiltere baskısı altında kalmalarına rağmen öz benliklerine bu kadar sahip çıkmaları gerçekten takdire şayan.

Takvimdeki her günün hangi tarihî olaya, doğuma, ölüme ya da özel güne denk geldiğini bir arada gösteren liste. Geçmişe meraklı olanlar için güzel bir başvuru kaynağı. İnsan bazen bugünün aslında ne kadar anlamlı olduğunu bu tür listelere bakınca fark ediyor.

İznik İmparatorluğu'nda İkinci Theodoros'un çocukluk arkadaşı olarak yüksek mevkilere çıkmış bir yönetici. İmparatorun ölümünden sonra oğlu İoannis'in naibi olmuş ancak birkaç gün içinde aristokratların komplosuyla askerler tarafından öldürülmüş. Saraydaki çekişmelerin ne kadar acımasız olabileceğini gösteren bir örnek. Tarih boyunca makam kavgası hep kanlı olmuş, bugün de aynı dersler geçerli.

Baltık Denizi kıyısında yer alan Litvanya, başkenti Vilnius olan ve 1990'da Sovyetler Birliği'nden ayrılarak bağımsızlığını ilan eden ilk ülke olarak tarihe geçmiş bir devlet. Yüzyıllar boyunca Polonya ile birlik kurmuş, ardından Rus işgali altında kalmış, İkinci Dünya Savaşı'nda önce Sovyet sonra Nazi işgalini görmüş. 1918'deki bağımsızlık girişimi de dahil, bu toprakların kaderi hep büyük güçlerin mücadelesiyle şekillenmiş. Bizim tarihimizde de benzer işgal ve bağımsızlık hikayeleri olduğu için, Litvanya'nın direnişi bana tanıdık ve saygıdeğer geliyor.

Kanuni Sultan Süleyman idaresindeki Osmanlı askerlerinin, Avusturya hakimiyetine giren şehri tekrardan almak maksadıyla gerçekleştirdiği ve zaferle bitirdiği kuşatmadır. Atalarımızın kararlılığını göstermesi bakımından tarihimizin gurur verici sayfalarından biridir. Ne zaman bu zaferi hatırlasam ecdatla bir kez daha gurur duyarım.

Seksenlerin sonunda Karabağ krizinin ortasında Azerbaycan Komünist Partisi'nin başına getirilen, Kara Ocak katliamının ardından da görevden çektirilen Sovyet dönemi siyasetçisidir. Moskova'nın emriyle hareket edip milletin ahını alan yöneticilerin tarihte nasıl hatırlandığının somut bir örneğidir kendisi.

İngiltere'nin başkenti olan şehir, Romalılardan bu yana Thames Nehri kıyısında yer alan ve günümüzde küresel finansın, eğitimin ve kültürün merkezlerinden biri kabul edilen devasa bir metropoldür. Tarihi derinliğiyle ve dünyayı etkileyen gücüyle her dönem adından söz ettirmeyi başarıyor. Bizim insanımızın da yolunun sıkça düştüğü, gurbetçilerin ve öğrencilerin yoğun olduğu önemli bir merkez neticede.

Güneydoğu Asya Antlaşması Teşkilatı (SEATO), ABD öncülüğünde 1954'te Filipinler'in Manila şehrinde kurulan, Güneydoğu Asya ülkeleri ve bölgede çıkarları olan sekiz ülkenin katıldığı kolektif savunma ittifakıydı. Amacı, başta Çin olmak üzere komünizme karşı bölgeyi güçlendirmekti ve merkezi daha sonra Bangkok'a taşındı. Soğuk Savaş döneminde bölgenin güvenliğini önemsiyordu. bugün artık yok olsa da tarihi bir savunma ittifakı olarak hatırlanıyor.

Osmanlı'nın onuncu padişahı ve İslam halifesi olan Kanuni Sultan Süleyman, batıda Muhteşem Süleyman olarak da bilinir. 1520'den 1566'ya kadar 46 yıl tahtta kalarak en uzun süre hüküm süren padişah olmuş; Belgrad, Rodos ve Macaristan'ı fethetmiş, Viyana'yı kuşatmıştır. Hukuk alanındaki düzenlemeleri ve adaletli yönetimiyle de anılır. Osmanlının zirvesini yaşatan bir hükümdar olarak tarihteki yerini almıştır.

bir arkadaşımla bu konuyu konuşurken fark ettim ki çoğumuz padişahların çok uzun yaşadığını sanıyoruz. Oysa şöyle bir dönüp bakınca ortalamanın elli beş altmış yılı pek geçmediği açıkça görülüyor. Saray hayatı dışarıdan çok görkemli dursa da arkasındaki taht kavgaları ve bitmek bilmeyen baskı adamları erkenden yaşlandırmış. Üstüne bir de sefer yollarında çekilen zorluklar ve dönemin yetersiz sağlık imkanları eklenince durum iyice belirginleşiyor. Kanuni gibi yetmişini devirenler istisna kalıyor, çoğunluğu genç sayılabilecek yaşlarda veda etmiş hayata. Yani o kadar güce ve imkana rağmen aslında pek de uzun sayılamayacak bir yaşam sürmüşler.

6-7 Eylül 1955'te İstanbul'da gayrimüslim vatandaşların hedef alındığı yağma ve şiddet olayları yaşanmış; bu provokasyonun perde arkasında dış güçlerin kirli senaryoları olduğu belirtiliyor. A Haber'in hazırladığı belgesel, o karanlık sürecin iç yüzünü ve hain tuzakları gözler önüne seriyor. Millet olarak birliğimizi hedef alan bu tür oyunlara karşı her zaman tetikte olmak gerekiyor; geçmişten ders almayı bilmeliyiz.

gerçekte Osmanlı'nın mimari eserlerini incelediğimde, her biri bir sanat eseri olan bu yapıların arkasında büyük bir düşünce ve planlama olduğunu düşünüyorum. örneğin, Topkapi Sarayı'nın inşaası sırasında, mimarlar tarafından kullanılan geometrik desenler ve simetrik tasarım, bu yapıların sadece estetik değil, aynı zamanda fonksiyonel ve stratejik olarak da inşa edildiğini gösteriyor. ayrıca, Ayasofya'nın kubbesinin tasarımı, o dönemin teknolojik imkanlarına rağmen, büyük bir mühendislik harikası olarak kabul ediliyor. Osmanlı'nın bu ince düşünülmüş mimari sırları, günümüzde hala mimarlık ve mühendislik alanlarında ilham kaynağı olmayı sürdürüyor. Osmanlı'nın mimari eserleri, sadece güzel görünmekle kalmıyor, aynı zamanda yapıldıkları dönemin koşullarını ve insanların ihtiyaçlarını da dikkate alan bir tasarım anlayışını yansıtıyor. bu nedenle, Osmanlı'nın mimari eserlerini inceleyerek, geçmişten günümüze kadar uzanan bir tasarım ve mühendislik geleneğinin önemli örneklerini görebiliyoruz.

Sömürgecilik, bir devletin başka toplulukları siyasi ve ekonomik egemenliği altına alarak kaynaklarını ve emeğini kendi çıkarı için kullanmasıdır. Sömürülen halkların kültürüne, dinine ve değerlerine de ağır baskılar uygulanır. Avrupa devletleri tarihte bunu 'medenileştirme' bahanesiyle yapmış, gelişmemiş toplumların kaynaklarına el koymuştur. Bugün aynı zihniyet farklı biçimlerde sürüyor; güçlüler her zaman zayıfları ezer.

Osmanlı İmparatorluğu, 1299'da Osman Gazi'nin kurduğu, üç kıtaya yayılmış çok uluslu bir Türk devletidir. İstanbul'un fethiyle Bizans'a son vermiş, halifeliği üstlenerek İslam dünyasının önderi olmuştur. Karlofça'dan itibaren gerileme sürecine girse de altı yüzyıl boyunca adalet ve hoşgörüyle yönettiği topraklarda derin izler bırakmıştır. Bugün bile o mirasın etkilerini günlük hayatımızda hissederiz.

dile kolay tam on koca yıl geçmiş o kapkara ama sonu şanlı gecenin üzerinden... türk milletinin genlerindeki o asil ruhun, hani o çanakkale'de, kut'ül amare'de şahlanan o osmanlı bakiyesi dik duruşun modern çağdaki en büyük tezahürüydü o gece. tankların önüne korkusuzca yatan, kurşunlara göğüs geren o güzel insanlar adeta birer abide gibi dikildi hainlerin karşısına. bizim milletimiz böyledir işte, devletsiz kalmaktansa ölmeyi yeğler, vatan deyince akan sular durur... necip milletimizin yazdığı bu şanlı destanın 10. yılında, o gece gözünü kırpmadan şehadete yürüyen tüm yiğitleri rahmetle ve minnetle anıyorum. bu ruh bu topraklarda nefes aldığı sürece bu vatanı kimse bölemez, bayrağı indiremez... tarih bu kutsal direnişi altın harflerle yazdı bile. ruhları şad olsun.

Kubadlı Muharebesi, İkinci Dağlık Karabağ Savaşı'nda Azerbaycan ordusunun Ermenistan işgalindeki Kubadlı bölgesini kurtarmak için 25 Ekim'de başlattığı ve 10 Kasım 2020'ye kadar süren askeri harekâttır. Operasyon sonucunda Kubadlı şehri ve bölgeye bağlı 41 köy işgalden kurtarılmıştır. Bu muharebe, Karabağ'ın önemli bir parçasının yeniden Azerbaycan topraklarına katılmasını sağlamıştır. Savaşın kaderini etkileyen bu tür operasyonlar, milletlerin hafızasında derin izler bırakır.

Özbekistan'ın Sovyetler Birliği'nden ayrılışının yıl dönümü olan 1 Eylül, ülkede resmi bayram olarak kutlanıyor. Bu özel günde Taşkent başta olmak üzere şehirlerde havai fişek gösterileri, konserler ve askeri geçit törenleri düzenleniyor. Bir milletin kendi kaderini tayin etmesi ve bağımsızlığına kavuşması elbette büyük bir anlam taşıyor. Özbek kardeşlerimizin bu coşkusunu görmek, Türk dünyasının güçlü bağlarını da hatırlatıyor insana. Bağımsızlık, kolay kazanılmadığı için kıymetini bilmek gerek.

Son Yugoslavya kralı II. Petar, daha çocuk yaşta tahta çıkmış, ülkeyi bir süre amcası Prens Pavle'nin naipliği yönetmişti. 1941'deki askeri darbeyle gerçek iktidarı eline aldıysa da işgal karşısında sürgüne gitmek zorunda kalmış, savaş sonrasında da komünist rejim tarafından resmen devrilmişti. Ömrünün kalanını yurt dışında geçiren kral, ABD'de vefat etti ve naaşı ancak 2013'te Belgrad'daki kraliyet mozolesine defnedildi. Tahtını kaybeden hanedanların hazin hikayelerinden biri olarak tarihteki yerini aldı.

Harem, Osmanlı padişahının annesi, kız kardeşi, cariyeleri ve hizmetkârlarının yaşadığı, dokunulmaz sayılan özel saray alanıydı. Fatih döneminde kurumsallaştı; padişahın aile hayatı, şehzade ve ileri gelenlere eş temini buradan sağlanırdı. Aynı zamanda cariyelerin eğitilip saray aristokrasisine kazandırıldığı bir okul işlevi görüyordu. Ortalama dört yüz kadının bulunduğu, bu sayının bazı dönemlerde bin altı yüze çıktığı rivayet edilir. Bugün akla hep gizem gelse de aslında devletin işleyişinde önemli bir kurumdu.

Roma İmparatorluğu'nda tahta geçen ya da imparatorluğun tamamında veya bir kısmında hüküm sürdüğünü ilan eden hükümdarları kapsayan bir listedir. Bu liste, Batı Roma'nın yıkıldığı 476 yılına ya da son Latin imparator I. Justinianus'un öldüğü 565 yılına kadar olan dönemi içerir. Jül Sezar listede yoktur, çünkü tarihçiler onu Roma Cumhuriyeti'nin diktatörü olarak kabul eder. İmparatorluk unvanlarının ne anlama geldiği de listede ayrıca gösterilmiştir. Tarih meraklıları için derli toplu bir başvuru kaynağı niteliğinde.

394 yılının eylül ayında Doğu Roma İmparatoru Theodosius ile Batı Roma İmparatoru Eugenius arasında yapılan savaştır. Eugenius'un Hristiyan olmasına rağmen paganizme sempati duyması, bu savaşı dinî bir mücadeleye dönüştürmüştür. Theodosius'un zaferiyle Batı Roma'da Hristiyanlık resmî din hâline gelmiş, ancak Theodosius'un ertesi yıl ölümüyle iki taraf tekrar ayrılmıştır. Tarihin akışını değiştiren bu tür olaylar, dinin devletler üzerindeki belirleyici gücünü göstermesi açısından önemlidir.

Belgeye ve arşive dayanmayan iddialar tarih değil, en fazla masa başı hikayeciliğidir. Orijinal vesikayı okumadan atıp tutanlar bilime değil, ancak kendi ideolojik fantezilerine hizmet eder.