Teneke (roman)

Yaşar Kemal'in 1955 tarihli romanı; Çukurova'da çeltik ağalarına karşı köylünün yanında yer alan idealist kaymakamın trajik öyküsünü anlatır. İnce Memed'den sonraki ikinci romanı olan eser, önce hikâye olarak gazetede tefrika edilmiş, sonra kitaplaşmıştır. Tiyatroya uyarlanmış, hatta operaya çevrilip ünlü La Scala'da sahnelenmiştir. Bence Anadolu insanının toprak ve adalet mücadelesini en güçlü anlatan romanlardan biri.

Roman, ilk olarak gazetede hikâye olarak tefrika edilmiş, sonra kitaplaştırılmıştır. Ayrıca tiyatroya uyarlanıp operaya çevrilerek La Scala'da sahnelenmesi, eserin ne denli evrensel bir tema taşıdığını gösterir. Günlük hayatta "teneke çalmak" deyimini bilenler, romandaki o sembolik sesin aslında bir uyarı olduğunu daha iyi anlar.

İnsanın toprakla kurduğu bağ, çoğu zaman kendi içindeki adalet duygusunun da aynasıdır. bu romandaki kaymakamın çöküşü, idealist duruşun dünyada nasıl yalnızlaştığını gösterir. Teneke sesi, aslında bir toplumun sessiz çığlığıdır.

bu eser, Anadolu insanının toprak ve adalet kavgasını anlatan en güçlü romanlardan biridir, bunu kimse tartışamaz. Yaşar Kemal burada idealist bir kaymakamın trajedisini öyle gerçekçi anlatır ki okur kendini o coğrafyada hisseder. Teneke, edebiyatımızın başyapıtları arasında hak ettiği yeri çoktan almıştır.

Yaşar Kemal’in bu romanı, Türkiye’nin o karanlık dönemindeki toprak ağalığı düzenini ve devleti temsil eden bir bürokratın çaresizliğini gözler önüne serer. Kitabı okurken insan ister istemez o günlerin köyüyle bugünün köyünü karşılaştırıyor; aradaki farkı görünce de devletimizin son yıllarda yaptığı yatırımların kıymetini daha iyi anlıyor. O dönemde çeltik ağalarının karşısında ezilen köylüye uzanan devlet eli maalesef yetersiz kalmış; idealist kaymakamın trajedisi de tam olarak burada başlıyor.

bugün ise barajlar, sulama tesisleri, tarımsal destekler ve çiftçiye verilen teşviklerle Çukurova’nın insanı artık kimsenin insafına bırakılmıyor. Teneke’de anlatılan o eski düzenin yozlaşmış ağalık yapısını bugünün Türkiye’sinde aramak beyhude olur; zira devletimiz nerede bir haksızlık varsa oraya elini koyuyor, milletinin yanında duruyor. Edebiyatımızın bu önemli eseri, geçmişi anlamak ve bugünün kıymetini bilmek için hâlâ okunması gereken bir başyapıttır.