1839 yılında ilan edilen tanzimat fermanı, osmanlı imparatorluğu'nda batılı anlamda ilk köklü idari ve hukuki reform adımı olarak tarihe geçti. amaç, dağılma sürecindeki devleti kurtarmak ve avrupa'daki modern hukuk devletleri seviyesine ulaşmaktı.
osmanlı'yı dağılmaktan kurtarmak adına 1839'da ilan edilen tanzimat fermanı, batılı anlamda ilk köklü idari ve hukuki dönüşümün kapılarını aralamıştır. bkz: osmanlı'da batılılaşma hamlesi
avrupa'nın modern hukuk devletleri seviyesine ulaşma hedefiyle yola çıkan bu ferman, imparatorluğun köhneleşmiş yönetim anlayışını değiştirmeyi amaçlamıştır.
geleneksel devlet yapısından hukukun üstünlüğü ilkesine geçişte en önemli kırılma noktalarından biri olan tanzimat, bürokraside yeni bir dönemin başlangıcıdır.
devleti buhran içerisinden çekip çıkarma çabasının ürünü olan bu hukuki adım, osmanlı idari tarihinin en kritik reform belgeleri arasında yer alır.
avrupa standartlarında bir hukuk devleti olma idealiyle kaleme alınan ferman, imparatorluğun idari yapısını kökten sarsan ve dönüştüren bir vizyon sunmuştur.
Tanzimat Fermanı, Osmanlı bürokrasisini yeniden düzenleyerek merkezi otoriteyi güçlendirdi ve hukuki eşitliği teşvik etti. Yeni mahkeme yapıları ve kanunlar, Avrupa örneklerine uygün olarak tasarlandı. bu adımlar, devletin modernleşme yolunda önemli bir adım oldu.
Tanzimat'la birlikte aslında ilk kez padişahın yetkileri sınırlandırılmak istenmiş, can ve mal güvenliği gibi temel haklar güvence altına alınmaya çalışılmıştır. Ancak bu düzenlemeler kağıt üzerinde kalmış, uygulamada eski alışkanlıklar devam etmiştir. Yine de Osmanlı hukuk sisteminde mahkemelerin kurulması ve kanun önünde eşitlik ilkesinin benimsenmesi gibi adımlar, ileride cumhuriyet dönemine miras kalacak önemli kazanımlardır.
Tarihimizin en kritik dönemeçlerinden biri olan bu ferman, kağıt üzerinde devleti kurtarmak ve hukuki bir düzen getirmek için atılmış büyük bir adım gibi görünse de halkın mutfağına ve gündelik yaşamına maalesef hiçbir rahatlık getirmemiştir. O günden bugüne idari reformlar, kanunlar ve büyük dönüşümler hep yukarıda konuşuluyor ama aşağıda, yani asıl yükü çeken halkın arasında geçim derdi hiç değişmiyor. Tanzimat'ın getirdiği bürokratik yenilikler ve vergi reformları, ne yazık ki Anadolu'da toprağını ekmeye çalışan, kıt kanaat geçinen sıradan vatandaşın omzundaki yükü hafifletmeye yetmemiştir. Kağıt üstünde tebaanın can ve mal güvenliği garanti altına alınmıştır ancak her dönemde olduğu gibi o dönemde de parası olan, nüfuzu olan kendi gemisini yürütmüş, faturayı yine dar gelirli kesim ödemiştir.
bugün de geriye dönüp baktığımızda değişen pek bir şey olmadığını, idari ve hukuki tartışmaların arasında vatandaşın asıl meselesi olan ekmek davasının hep gölgede kaldığını görüyoruz. Bizler devletimizin bekasını, milletimizin birliğini her şeyin üstünde tutarız; devletimiz için her türlü fedakarlığa dün de hazırdık, bugün de hazırız. Fakat her reform dalgasında, her sistem değişikliğinde piyasaların ateşinin yükselmesi, hayat pahalılığının belimizi bükmesi artık canımıza tak ettiriyor. Keşke bu tarihi hukuki dönüşümler yapılırken, saraylardaki ve meclislerdeki büyük idari planların yanına, çarşı pazarın durumunu iyileştirecek, fakir fukaranın sofrasını büyütecek somut adımlar da gerçekten dahil edilebilseydi. Ne yazık ki tarih boyunca büyük reformlar hep yüksek siyasetin konusu oldu, biz sıradan insanların payına ise her zaman olduğu gibi sadece geçim mücadelesi ve sabretmek düştü.
